دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

214

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

عليرغم مخالفتهاى شديد كمپانيهاى هند شرقى انگليس و هلند ، توانست در 16 سپتامبر 1708 م . قراردادى منعقد سازد كه علاوه بر كسب تسهيلات بازرگانى ، صيانت فرقه‌هاى مختلف مسيحى را نيز در ايران تأمين كند « 1 » . اين قرارداد نخستين قرارداد رسمى ايران و فرانسه بود . حكومت ايران در موقع برگشت هيأت ميشل به فرانسه ، تصميم گرفت سفيرى را بدانجا گسيل دارد . سفيرى كه انتخاب شد محمد رضا بيك كلانتر ايروان بود و او نيز به همان اندازه فابر براى اين مأموريت لياقت و شايستگى نداشت . محمد رضا در ماه مه 1714 م . ايروان را به قصد فرانسه ترك گفت . پس از پشت‌سرگذاشتن مشكلات سفر تركيه عثمانى كه مدتى را هم در زندان آنجا گذراند ، بالاخره در اكتبر 1714 م . به مارسى رسيد . به دلايل متعدد كه گفتن آنها در اينجا كسالت بار است « 2 » ، وى تا آغاز فوريه 1714 م . نتوانست وارد پاريس شود . تلون مزاج غريب و عصبانيت‌هاى بيموقع او براى مأموران فرانسه ازجمله گادرو كه از بخت بد راهنمايى او را بر عهده گرفته بود ، مشكلاتى فراهم مىساخت . لوئى چهاردهم سالخورده در 19 فوريه 1715 م . در كاخ ورساى محمد رضا بيك را به حضور طلبيد . سفير پس از ارائه اعتبارنامه ، جعبه‌اى حاوى هداياى شاه را به لوئى چهاردهم تقديم كرد . اين هدايا چندان قابل و نفيس نبودند ؛ اين قضايا و رفتارهاى غريب محمد رضا بيك ، برخى را به اين فكر واداشت كه وى شيادى بيش نيست . يكى از اين افراد منتسكيو ( Montesquieu ) بود كه احتمالا عقيده نوشتن نامه‌هاى ايرانى از همين هيأت سياسى ايران در او پديد آمده است ( نگاه كنيد به نامه شماره 92 ) . پس از آن مذاكرات درباره انعقاد قرارداد ديگرى كه جايگزين قرارداد ميشل شود ، ادامه يافت . اين قرارداد جديد كه در 13 اوت 1715 م . به امضاء رسيد براى فرانسه نامطلوبتر از قرارداد سابق بود « 3 » . محمد رضا بيك در همان روز امضاى قرارداد بار ديگر باريافت ؛ اين آخرين بار عامى بود كه بوسيله لوئى چهاردهم برگزار شد . رفتار سفير ايران در موقع ترك فرانسه به قصد ايران عجيب و غريب بود . هنگامىكه در لوهاور به قصد روسيه ، سوار كشتى شد جعبه بزرگى را به كابين خود برد كه چندين سوراخ داشت و حاوى كتب ادعيه او بود . هنگاميكه كشتى روى دريا بود ، در جعبه را گشود و از داخل آن مقدارى ادعيه و شخص ماركيز داپينهء ( Marquies d'Epinay ) جوان را بيرون آورد . او ديوانه‌وار عاشق محمد رضا بيك شده بود و به اين صورت ترتيب فرار خود را با او داده بود . اين

--> ( 1 ) - ترجمه فرانسوى اين قرارداد بوسيله پتى دولاكروا در Affaires Etrangers , Perse ، جلد 2 ، برگ‌هاى 3540 موجود است . ( 2 ) - هربت ، Une Ambassade Persane ، صص 113 - 61 . ( 3 ) - همان ، صص 4 - 370 در مورد متن قرارداد .